فایل دانشگاهی – 
هنجاریابی پرسشنامه سنجش روابط متقابل- قسمت ۵

فایل دانشگاهی – هنجاریابی پرسشنامه سنجش روابط متقابل- قسمت ۵

اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
ضرورت تحقیق حاضر همانطور که در بخش بیان مسئله نیز ذکر شد از آنجا ناشی میشود که در دهه اخیر استفاده از نظریه «تحلیل رفتار متقابل» و به کارگیری آن در روشهای درمانی بسیار گسترش پیدا شده است بنابراین محقق را بر آن داشته تا بر مبنای این نظریه به هنجاریابی پرسشنامه سنجش روابط متقابل در شرکت ایرانخودرو بپردازد اندازهگیری پرسشنامه سنجش روابط متقـابل بر این اسـاس سبب خواهد شد تا محقق به یافتههای جدیدی دست یابد و پرسشنامه سنجش روابط متقابل را براین اساس در شرکت ایرانخودرو هنجاریابی نماید.
فرضیهها
آزمون روابط متقابل نظریه تحلیل رفتار متقابل روایی مورد نظر را در جامعه مرجع دارد.
آزمون روابط متقابل نظریه تحلیل رفتار متقابل پایایی مورد نظر را در جامعه مرجع دارد.
تعریف متغیرهای پژوهش
نظریه تحلیل رفتار متقابل
تحلیل رفتار متقابل نام رویکردی در روان درمانی تعاملی است که مفاهیم و فنون آن برای گروههای درمانی طراحی شده و اغلب، سودمندی آن در گروههای درمانی بدست آمده است. هدف آن سطحی از آگاهی است که شخص را توانا میسازد تا تصمیمات جدیدی را با توجه به رفتار آینده و جریان آتی زندگی خود اتخاذ نماید. (برن، ۱۳۹۲)
پرسشنامه روابط متقابل
پرسشنامه سنجش روابط متقابل در نظریه تحلیل رفتار متقابل: پرسشنامه مذکور توسط هیر[۳۴] در سال ۱۹۷۷ تهیه شد و در ضمن چندین بار مورد ویرایش و تجدیدنظر قرار گرفته است. و معین نمود این مقیاس برای مقایسه و سنجش گروهها و افراد مناسب میباشد و یک الگوی عملی در نظریه تحلیل رفتار است (هیر، ۱۹۷۹)
هنجاریابی[۳۵]
تعریف مفهومی: هنجاریابی عبارت است از مشخص کردن کارکرد یک نمونه از جامعه در یک آزمون خاص به عنوان معیار برای تفسیر نمرهها (بهرامی، ۱۳۸۷)
تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور از هنجاریابی بدست آوردن نمرات پرسشنامه سنجش روابط متقابل و تبدیل آن به نمره Z و نهایتاً رتبه درصدی و نمره T است. به طوری که بتوان هر فرد را بر اساس آن تفسیر کرد.
نرم[۳۶] یا هنجار
تعریف مفهومی: نرم یا هنجار عبارت است از متوسط عملکرد گروه نمونهایی از آزمودنیها که به روش تصادفی از یک جامعهی تعریف شده انتخاب میشوند. (شریفی، ۱۳۹۳)
تعریف عملیاتی: منظور از نرم یا هنجار رتبههای درصدی و نمرات استاندارد T میباشد که از اجرای پرسشنامه سنجش روابط متقابل در گروه استاندارد بدست آمده است.
روایی[۳۷]
مقصود از روایی یک آزمون، بررسی این واقعیت است که آیا آزمون مورد نظر میتواند در عمل و به درستی همان چیزی را که مدعی است مورد سنجش قرار دهد، اگر چنین است میزان موفقیت آن در این کار تا چه حد است. (بهرامی، ۱۳۸۷)
پایایی[۳۸]
منظور از پایایی این است که اگر یک آزمون را در یک فاصلهی زمانی کوتاه چندین بار به گروه واحدی از افراد بدهیم نتایج تقریباً یکسانی بدست آید. (سیف، ۱۳۸۹)
فصل دوم
ادبیات و پیشینه پژوهش
مبانی نظری پژوهش
نظریه تحلیل رفتار متقابل
مبتکر اولیه روانشناسی مبتنی بر تحلیل رفتار متقابل فردی به نام گرینکر[۳۹] است، اریک برن که نامش بیشتر با این نظریه همراه است تعقیبکننده و توسعه دهنده افـکار گرینـکر میباشد. برن کسی است که به دلیل استفادههای عملی و درمانی از این نظریه شهرت یافته است. برن در سال۱۹۱۰ در مونترال[۴۰] کانادا متولد و در سال ۱۹۳۵ در دانشگاه مکگیل[۴۱] موفق به اخذ درجه دکترای طب شد. برن بعد از روی آوردن به روانکاوی که با شروع کار وی به عنوان روانپزشک در بیمارستان «مونت زیون[۴۲]» نیویورک همزمان بود از تجربیات اریک اریکسون[۴۳] بهره جسته و به مدت دو سال بر اساس شیوههای درمانی مبتنی بر اصالت وجود کار کرد و سرانجام در سال ۱۹۸۵ در مقالههای با عنوان تحلیل رفتار متقابل اصول و مبانی نظریه خویش را ارائه داد. (شفیعآبادی و ناصری،۱۳۸۰). با این حال تا زمان چاپ کتاب (بازیها) یعنی ۱۹۶۴ طول کشید تا روشهای پیشنهادی برن مقبولیت عامه پیدا کند. برن در سال ۱۹۷۰ میلادی در گذشت وی در طول عمر خود از بیمارستانهای روانی حدود سی کشور اروپایی و آسیایی و آفریقایی و جزایر متعددی در اقیانوس آرام و اطلس دیدار کرده و اصول نظریه خویش را مورد آزمایش قرار داده و صحت و سندیت مطالعات خود را رضایت بخش توصیف کرد.(برن، ۱۳۹۲: جونز و استورات، ۱۳۸۲)
نظریه تحلیل رفتار متقابل توسط اریک برن – روانپزشک و روانکار– در سال ۱۹۶۱ بنا نهاده شد. وی روش تحلیل رفتار متقابل را روشی عقلانی برای شناخت و تحلیل رفتار، توصیف عوامل مؤثر در ارتباط بین افراد، و مبین روابط نادرست و نادرست کننده بین انسانها میداند. این نظریه از نارضایتی برن از طولانی بودن روانکاوی در درمان مشکلات مردم نشأت گرفته است. این نظریهپرداز با استفاده از متون روانکاوی که برای درمان گروهی ابداع شده بود آغاز شد. برن متوجه شد که مراجعان او با بکارگیری این نظریه، بهبود قابل ملاحظهای در زمان کوتاهی پیدا کردند. (نوابی نژاد، ۱۳۸۳)
برن نظریه خود را بر اساس مفاهیم روابط خود قرار داده است روابط خود به چند بخش تقسیم میشوند که عبارتند از: حالت خود والدین ([۴۴]P)، حالت خود بزرگسـال (A[45]) و حالت خود کودک (C[46]) حالت خود والدین، آن قسمت از شخصیت و کل وجود فرد را تشکیل میدهد که با ارزشها، اعتقادات طرز تلقیها، و رفتار والدین سـروکار دارد که وظیفهی آن جمعآوری، تجزیه و تحلیل و ضبط اطلاعات میباشد. در حالیکه حالت خود کودک، اصولأ در جستجوی لذت و بازیگوشی و شیطنت خاص زمان کودکی میباشد و حالت خود بزرگسال یا بالغ باعث بروز عواطف در سطح مطلوب و مناسـبی میگردد. (شفیع آبادی، ۱۳۸۱)
دیدگاه برن دربارهی چگونگی برنامهریزی فرد بعنوان یک راهبرد بقای جسمانی و روانی در زندگی این است که افراد بر اساس طرح و دستورالعمل سالهای اول زندگی خود شکل میگیرند و در سالهای بعد از آن تبعیت میکنند امروزه نظریه تحلیل رفتار متقابل تغییرات زیـادی یافته و مفـاهیم اساسـی آن دستخوش دگرگونیهایی شده است، از جمله افرادی که این نظریه را مورد بازبینی قرار دادهاند مری و رابرت گولدینگ[۴۷] (۱۹۷۹) میباشند. این افراد مکتب “باز تصمیمگیری[۴۸] ” را در تحلیل رفتار متقابل برن وارد نموده و در رویکرد آن تغییراتی اساسی دادهاند. آنان به منظور کارکرد عملیتر و کارآمدتر نظریهی تحلیل رفتار متقابل را با اصول و متون گشتالت درمانی[۴۹]، خانواده درمانی[۵۰]، سایکودراما[۵۱] و رفتار درمانی[۵۲] ترکیب نمودهاند. هدف از این نظریه کمک به افراد در چالش با خود است تا افراد نقش شبه قربـانی خود را بشناسند و سخت به مسئولیتپذیری خود و هدایت زندگی توسط خویشـتن آگاه شوند، باشد که در فرایند زندگی تغییرات لازم اعمال کنند. (نوابی نژاد، ۱۳۸۳)
تحلیل رفتار متقابل چیست؟
تحلیل رفتار متقابل نظریهای است در مورد شخصیت و روش منظمی است برای رواندرمانی[۵۳] که به منظور رشد و تغییرات شخصی بکار میرود. این تعریفی است که به وسیلهی انجمن بین المللی تحلیل رفتارمتقابل[۵۴] ارائه شده است. در میان دیدگاههای مختلف روانشناسی تحلیل رفتار متقابل از نظر عمق تئوری و کاربرد وسیع و متنوع آن بسیار برجسته میباشد. تحلیل رفتار متقابل به عنوان نظریهای شخصیت تصویری از ساختار روانشناختی انسانها به ما ارائه میدهد که میتوان در زمانی کوتاه به مقاصد درمانی رسید. (استوارت، جونز, ۱۳۸۲)
یکی از رویکردهای رواندرمانی که برای نشان دادن روابط سالم بین فردی و رشد تواناییهای درون فردی افراد موثر است، تحلیل رفتار متقابل میباشد (موراکامی[۵۵] و همکاران، ۲۰۰۶ ). این نظریه با ارائهی یک الگوی سه بخشی تحت عنوان روابط متقابل خود عرضه میشود همین الگوی شخصیتی به ما کمک میکند تا دریابیم انسانها چگونه عمل و رفتار میکنند و اینکه چگونه شخصیت خود را در قالـب رفتارهـایشان آشکار میسازند. تحلیل رفتار متقـابل همچنین نظریهای برای ارتبـاطات فراهم میآورد، که میتواند برای تجـزیه و تحـلیل سازمانها و مدیریت نیز بکار رود. این نظریه مفاهیمی برای رشد کودک ارائه میدهد. (استوارت و جونز، ۱۳۸۲) مفهوم پیشنویس زندگی[۵۶] بیانگر اینست که چگونه الگوهای کنونی زندگی ما ریشه در دوران کودکی دارند. در چهار چوب پیشنویس زندگی است که شیوههای زندگی دوران بزرگسالی ما بازنوازی[۵۷] مـیشود به عبارتی این بازنوازیها از پیــشنویس زندگی است که موجب رفتار ما در بزرگسالی میگردد حتی اگر نتایجی به بار آورد که موجب عناد به خود شود و یا بسیار دردناک باشد. از این رو تحـلیل رفتار متقـابل به ما نظـریهای آسیبشناسی روانی را ارائه میدهد. در حوزهی کاربرد عملی، تحلیل رفتـار متقـابل، یک نظام رواندرمانی را به ما معرفی مینماید و در نتیجه در درمان انواع اختلالات روانی، از مشکلات روزانه گرفته تا روانپریشیهای بسیار عمیق، به کار میرود. نظریهی تحلیل رفتار متقابل علاوه بر حوزهی درمانی، در مراکز آموزشی، سازمانها مدیریت، آموزش ارتباطات، و پلیس و… کاربردهای بینظیر و خاصی دارد. به طور کلی تحلیل رفتار متقابل در هر زمینهای که نیاز به درک افراد، روابط و ارتباطات باشد میتواند به کار رود. (استوارت و جونز، ۱۳۸۲)
نظریات اساسی تحلیل رفتار متقابل
پایه و اساس نظریه تحلیل رفتار متقابل مبتنی بر چند نظریه کلیدی میباشد که سبب میشود این نظریه از سایر دیدگاههای روانشنـاسی متمـایز شود با توجه به اینکه عنصر اصلی در این نظریه مبتنی بر کسب آگاهی[۵۸] میباشد، ‌آگاهی از خود، روابط متقابل و سایر موارد. پس این نظریه از گشتالت بهره میبرد، همینطور از سایکودراما که تکنیکهای مشترکی با تحلیل رفتار متقابل دارد و مهمتر از همه دیدگاه شناختی است چون اصول این نظریه بر شناخت از احساسات و تفکرات پایهریزی شده است و همینطور از تکنیکهای رفتاری نیز بهرههای فراوانی گرفته است. برن روانکاوی را به مقولهی هسته و روش تحلیل رفتار متقابل را به مقولهی سیب میداند این تعبیر بدان معنی است که هسته سادهتر و راحتتر در داخل سیب میگنجد تا سیب در داخل هسته. و این خود گواهی برای استفاده از اصول روانکاوی در تحلیل رفتار متقابل میباشد. (شفیع آبادی و ناصری، ۱۳۸۰) در قسمتهای بعدی به طور خلاصه مطالب کلیدی نظریهی تحلیل رفتار متقابل عنـوان شده است که به شـرح مختصـری از آن میپردازیم.
الگوی روابط متقابل: والد[۵۹]– بالغ[۶۰]– کودک[۶۱]
اساسیترین نظریهی تحلیل رفتار متقابل الگوی روابط متقابل است. یک روابط متقابل مجموعهای از رفتارها، افکار و احساسهای مربوط بهم است که به وسیلهی آن بخشی از شخصیت، خود را در یک زمان بخصوص نمایان میسازد. این الگو سه روابط متقابل متفاوت و مجزا را تصویر میکند. اگر رفتار، افکار و احساسهای من در واکنش به مسائل این زمانی این مکانی باشد و از تمام منابع توانائیهایم به عنوان یک فرد بزرگسال بهره گیرم، در روابط متقـابل «بـالغ» خود قرار دارم. زمانهایی ممکن است که رفتـار، افـکار و احساسهای من درست شبیه یکی از والدینم و یا کسانی که جانشین آنها بودند باشد، در این صورت من در روابط متقابل «والد» خود قرار دارم. گاهی نیز ممکن است رفتار، افکار و احساسهایم درست مانند زمانی باشد که کودکی بودم، در این صورت در روابط متقابل «کودک» خود قرار دارم. (استوارت و جونز، ۱۳۸۲)
پیشنویس زندگی[۶۲]
هر یک از ما در دوران کودکی داستان زندگی خود را مینویسیم. این داستان آغاز[۶۳]، میانه[۶۴] و پایانی[۶۵] دارد. ما طرح اساسی این داستان را در دوران طفولیت، قبل از آنکه بتوانیم بیش از چند کلمه ادا کنیم، مینگاریم. وقتی کمی بزرگتر شدیم جزئیات بیشتری به این داستان اضافه میکنیم. بخش عمدهی این داستان تا سن هفت سالگی نوشته میشود. ما میتوانیم این داستان را بعدها در دوران بزرگسالی مورد تجدید نظر قرار دهیم. ما به عنوان افراد بزرگسال معمولاً از داستان زندگی که برای خود نوشتهایم آگاهی نداریم. با این وجود احتمالاً تا به آخر آن وفادار خواهیم ماند. بدون آگاهی از داستان زندگی، احتمال دارد که زندگی خود را بر اساس آن بنا نموده و به سوی صحنههای پایانی که در دوران طفولیت نوشته شده است «تصمیمات دوران کودکی[۶۶]» پیش رویم. این داستان زندگی که ما از آن آگاهی نداریم در نظریهی تحلیل رفتار متقابل پیشنویس زندگی نامیده میشود. مفهوم پیشنویس زندگی با الگوی روابط متقابل به عنوان ساختمان مرکزی تحلیل رفتار متقابل در یک ردیف قرار دارند. این مفهـوم بطور خاصی در کاربردهای درمانی اهمیت دارد. در تحـلیل پیشنویس زندگی، از مفهوم آن در مییابیم که چگونه افراد میتوانند ناآگاهانه برای خود مشکل تراشی کنند و یا چگونه میتوانند به حل مشکلات زندگی خودشان بپردازند. (استوارت و جونز، ۱۳۸۲)
گروه درمانی با رویکرد تحلیل رفتار متقابل
گروه درمانی یا رواندرمانی گروهی نوعی درمان است که در آن افراد دچار ناراحتی هیجانی به منظور کمک به یکدیگر در تغییر دادن شخصیت خود در گروهی که به وسیله یک درمـانگر هدایت میشود، قرار داده میشوند (کاپلان و سادوک، ۱۳۷۹)
کوری[۶۷] (۱۹۹۴)، معتقد است تحلیل رفتار متقابل به منزلهی یک روش درمان تعاملی است که بر جنبههای شناختی عقلانی و رفتاری در فرآیند درمان تأکید میکند و هدف آن افزایش آگاهی و تواناییهای فرد، برای تصمیمگیری و تغییر جریان زندگی خود است.
با توجه به آنکه شیوهی تحلیل رفتار متقابل وسیلهای برای خودشناسی و چگونگی آموزش ارتباط با دیگران است، این مکتب روشی برای تشخیص مشکلات زندگی به شمار میرود (شفیع آبادی و ناصری،۱۳۸۰) بسیاری از روانشناسان معتقدند که مشاوره گروهی سیستم مداخلهای بیمانندی است که مفاهیم، راهنمایی و درمان را از طریق تعامل افراد با یکدیگر در گروه بیان میکند که این فرایند به نوبه خود نوعی رواندرمانی خاصی را ارائه میدهد. (رابرت سی[۶۸] و گری لی[۶۹] و کوین ای[۷۰]، ۲۰۰۶) نتایج پژوهشهای مارکمن[۷۱] (۲۰۰۳) و ساندرسون[۷۲] و کارتسکی[۷۳] (۲۰۰۲) نشان میدهد میزان موفقیت آموزش مهارتهای ارتباطی در کاهش تعارض زوجین حدود ۸۰ % بوده است. همچنین آموزش زوجها به شیوهی تحلیل رفتار متقابل باعث افزایش آمیزش عاطفی آنان میشود. این پژوهش با یافتههای گارلند[۷۴] (۱۹۸۱) که اثربخشی آموزش مهارتهای ارتباطی در درک متقابل را مورد ارزیابی قرار داد و نشان داد که زوجهایی که آموزش دیده بودند در زمینهی درک نگرش و احساسات همسر خود به طور معنی داری افزایش نشان داده بودند، همچنین با پژوهشهای گودرزی (۱۳۸۶)، پویانفرد (۱۳۸۱) و اصلانی (۱۳۸۳) همسو میباشد. این پژوهشها نشان دادند آموزش مهارت ارتباطی باعت درک بیشتر همسر خود میگردد. در اثر آموزش به زوجها چون افراد هم نسبت به خود و هم نسبت به همسر خویش شناخت پیدا میکنند و نیز زوجها جنبههای مثبت عملکرد خانواده را تقویت میکنند و جنبـههای آسیبپذیر آن را اصلاح و ترمیم مینمایند و ارتباط والد، کودک زیر نظر بالغ افزایش پیدا میکند و این امر باعث آمیزش عاطفی زوجها میگردد. پژوهش شیرالینیا (۱۳۸۶) نشان داد که آمـوزش مهارتهای ارتباطی باعث افزایش احساس مثبت و علاقهی زوجیـن نسبت به همدیگر میشود. نوازش و صمیمیت در TA باعـث میگردد که زوجها بتوانند یک رابطهی بیریا و نزدیکی با هم داشته باشند و در آن برتری و سلطهجویی دیده نشود. منهای کودک یکدیگر را پیدا کنند «زیر نظر من بالغ» و دست نوازشی بر روی آنها بکشند. زمانی که کودک آزردهی یکی از زوجیـن نمـودار میشود والد حمایتگر همسر کودک آزردهی درون فرد را آرام میکند و او را نوازش میدهد. که این امر باعث همراهی عاطفی زوجین میگردد.
از دیگر نتایج آموزش زوجها به شیوهی رفتار متقابل، افزایش کنترل رفتار زوجهای گروه آزمایش است. این یافته با پژوهش مارکمن (۲۰۰۳) تحت عنوان راههای پیشگیری از تنشهای زناشویی و کنترل رفتار از طریق آموزش نحوهی ارتباط هماهنگ میباشد. نتیجهی این پژوهش نشان داد که همسران با سطوح بالاتری از ارتباط و سطوح پایینتری از مهارتهای ارتباطی منفی توانایی بیشتری برای کنترل رفتار دارند. همچنین با یافتههای اصلانی (۱۳۸۲) و صفرزاده (۱۳۸۳) نیز هماهنگ می باشد. آنها در بررسی نشان دادند که آموزش مهارتهای ارتباطی باعث افزایش کنترل رفتار میشود. با توجه به این نکته که در این نظریه استفاده کردن از همهی حالات روابط متقابل الزامی میباشد و اگر افراد من بالغ خود را در زمانی که کنترل رفتار از دستشان خارج میگردد به کار گیرند و نیز با توجه به این که من بالغ بیشتر به تجزیه و تحلیل میپردازد و بیشتر عاقبت اندیش است، معقول میباشد و همیشه واقعیت و موقعیتهای گوناگون را ارزیابی میکند. میتوان به این نتیجه رسید که در صورت پرورش من بالغ و استفاده از منهای دیگر به طور سالم، باعث میشود که انسان موقعیتهای متفاوت را ارزشیابی و بعد از آن رفتار کند و کنترل بیشتری بر رفتار خود داشته باشد. جون[۷۵] (۲۰۰۷) تحقیقی تحت عنوان ۱۶ راه از تحلیل رفتار متقابل در گروه درمانی انجام داد. وی با استفاده از تکنیکهای تحلیل رفتار متقابل که بر روی گروهی از مراجعه کنندگان به کلینیکهای روانپزشکی انجام داد به این نتیجه دست یافت که استفاده از این روش درمانی باعث افزایش به کارگیری نیروی فکر در انجام کارها و همچنین در ازدیاد احساس شور و هیجان به بیماران کمک میکند. اسپرچر[۷۶] (۲۰۰۲) در پژوهش خود به این نتیجه رسید که مهارتهای برقراری ارتباط تعیین کنندهی اصلی سازگاری زناشویی و روابط متقابل زناشویی است و بسیاری از مشکلات زناشویی ناشی از سوءتفاهم و ارتباط غیرموثر است که نتیجهی آن احساس ناکامی و خشم به خاطر عدم برآورده نشدن نیازها و خواستههای زن و شوهر در زندگی زناشویی است. کیسکی[۷۷] و تاسوکاک[۷۸] (۲۰۰۹) به بررسی حالات من دانشجویان دانشجویان پرستاری ترکیه با استفاده از دو رویکرد تحلیل رفتار متقابل پرداختند و نتیجه گرفتند که این دانشجویان هنگامی که با دیگران برخورد میکنند من بالغ خود را به کار میگیرند و در شرایط بحرانی کمترین استفاده را از من والد میکنند. همچنین دانشجویان کمترین استفاده را از من کودک خود داشتند.

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است