راهکارهای عملی تهذیب نفس در قرآن و نهج البلاغ

راهکارهای عملی تهذیب نفس در قرآن و نهج البلاغ

 
دانشکده تربیت مدرس قرآن مشهد
پروژه تحقیقاتی کارشناسی رشته علوم قرآنی
موضوع:
راهکارهای عملی تهذیب نفس در قرآن و نهج البلاغ
استاد راهنما:
دکتر مجتبی نوروزی
نگارنده:
نرجس قاسمی
خرداد ماه ۱۳۹۴
تقدیم به
امام خوبی­ها و مهربانی­ها
حضرت علی بن موسی الرضا (ع)
تقدیر و تشکر
با تقدیر و تشکر از عنایات خداوند منّان و توجهات استاد بزرگوار آقای دکتر نوروزی و زحمات پدر ومادر عزیزم و یاری همسر مهربانم
چکیده
یکى از مقاصد و اهداف قرآن فراخواندن به تهذیب نفس است، که رستگارى انسان در دنیا و آخرت جز به وسیله آن ممکن نیست. نفس انسان مستعدّ آن است که دنبال فسق و فجور برود و خود را پلید و آلوده گرداند. در عین حال، استعداد تقوا و پرهیزکارى را نیز دارد و مى‏تواند که آن­را تهذیب کند و پاکیزه گرداند. این مسئولیت انسان است که با بهره گرفتن از عقل و اراده خویش یکى از آن دو راه را انتخاب کند: یا راه پاکى و رشد و تعالى، یا بیراهه آلودگى و رکود و عقب‏ماندگى.
باید دانست که تهذیب جز به فضل و توفیق خداوند میسر نمى‏شود؛ اما در عین حال، به تلاش انسان احتیاج دارد؛ تحقّق این هدف مشروط به جهاد و کوشش فراوان است؛ برای همین در پژوهش حاضر به بیان راهکارهای عملی تهذیب نفس از منظر قرآن و نهج البلاغه پرداخته شده است. پژوهش حاضر به بیان راهکارهایی برای تهذیب نفس در دو منبع مهم دینی یعنی قرآن و نهج البلاغه می ­پردازد. هدف این بوده که با بیان این موارد از این دو کتاب ارزشمند باعث خودسازی بهتر انسان ­شود.
از مهمترین نتایجی که از این پژوهش به دست آمده این است که برای قدم گذاشتن در این راه ابتدا انسان باید در خود مقدماتی را فراهم کند و مراحلی را طی کند، ازجمله تخلیه، تحلیه، تجلیه و … عواملی نیز بر این راه تأثیر دارد مانند: توفیق الهی، رهبران شایسته.
در قرآن به راهکارهای بسیاری برای تهدیب اشاره شده که مهمترین آن‌ ها تقوی، نماز، شب زنده‌داری، ذکر و … می‌باشند. در کنار قرآن از نهج‌البلاغه نیز در این پژوهش استفاده شده که مهم‌ترین این راهکارها عبارتند از تذکر، توکل، صبر، مجاهدت و ریاضت و … ، در کنار این موارد بهترین نتیجه‌ای که می‌توان به دست آورد این است که مسلمانان از عمل به دستورات این دو کتاب آسمانی غافل نباشند و در مسئله مهم تهذیب نفس و خودسازی از دستورات این کتب استفاده نمایند.
واژگان کلیدی: تهذیب و تزکیه نفس، قرآن، نهج البلاغه
فهرست مطالب

مقدمه ۱
۲- بیان مسئله ۱
۳- سؤالات تحقیق ۱
۴- فرضیه ­های تحقیق ۲
۵- پیشینه تحقیق ۲
۶- ساختار تحقیق ۲
فصل اول: کلیات تحقیق ۳
۱-۱-تهذیب ۴
۱-۲-تزکیه ۴
۱-۳-تفاوت تهذیب و تزکیه نفس ۵
۱-۴-اخلاق عملی و اخلاق نظری…… ۶
-۵-۱تهذیب و تزکیه نفس در قرآن…………. ۷
۱-۶- دلایل اهمیت تهذیب نفس….. ۹
۱-۷- زمان آغاز تهذیب نفس….. ۱۰
۱-۸- مراحل تهذیب نفس.. ۱۱
۱-۷-۱- خودشناسی ۱۲
۱-۷-۲- عزم بر حرکت ۱۳
۱-۷-۳- امید به رحمت الهی ۱۴
۱-۷-۴-تفکر ۱۴
۱-۷-۵- تخلیه ۱۵
۱-۷-۶- تحلیه ۱۶
۱-۷-۷- تجلیه ۱۶
۱-۷-۸- مرابطه ۱۷
۱-۷-۸-۱- مشارطه ۱۸
۱-۷-۸-۲- مراقبه ۲۰
۱-۷-۸-۳- محاسبه ۲۲
۱-۷-۸-۴- معاتبه (توبیخ نفس) ۲۳
۱-۸- چگونگی تهذیب نفس ۲۴
۱-۹- مقدمات تهذیب نفس ۲۶
۱-۱۰- عوامل و اسباب مؤثر در تهذیب نفس ۲۶
۱-۱۰-۱- توفیق الهی ۲۶
۱-۱۰-۲- رهبران الهی ۲۷
۱-۱۰-۳- قرآن کریم ۲۸
۱-۱۰-۴- ایمان و عمل صالح ۲۸
۱-۱۰-۵- تقوا ۲۸
۱-۱۰-۶- خوف خداوند ۲۹
۱-۱۱- موانع تهذیب نفس ۳۱
۱-۱۱-۱- تداوم گناه ۳۱
۱-۱۱-۲- تعلقات دنیایی ۳۱
۱-۱۱-۳- پرخوری ۳۱
۱-۱۱-۴- حبّ ذات ۳۲
۱-۱۲- آثار تهذیب نفس ۳۳
۱-۱۲-۱- رستگاری ۳۳
۱-۱۲-۲- رضایت الهی ۳۳
۱-۱۲-۳- درک حقایق قرآن ۳۴
۱-۱۲-۴- زمینه جلب محبت خداوند ۳۴
فصل دوم: راهکارهای عملی تهذیب نفس در قرآن ۳۵
مقدمه ۳۶
۲-۱- یقظه ۳۷
۲-۲- توبه ۴۰
۲-۲-۱- توبه از حرام­ها ۴۱

 

دیدگاهتان را بنویسید